აშშ-ისა და ირანის პრეზიდენტებმა ომის დასრულების შესახებ შეთანხმებას მოაწერეს ხელი
აშშ-ისა და ირანის პრეზიდენტებმა ხელი მოაწერეს სამშვიდობო შეთანხმებას, რომელიც ომის დასრულებას ისახავს მიზნად და მის დაუყოვნებლივ ძალაში შესვლას უზრუნველყოფს.
შეთანხმება მოიცავს ჰორმუზის სრუტის ხელახლა გახსნას, ირანის „აღდგენისთვის“ 300 მილიარდი დოლარის ღირებულების გეგმას და აშშ-ის მიერ ირანის წინააღმდეგ „ყველა სახის სანქციების“ გაუქმებას.
თუმცა, როგორც BBC იტყობინება, ირანის ბირთვული პროგრამის საკითხი, რომელიც კონფლიქტის მთავარ მიზეზად აშშ-ს მიერ არის დასახელებული, ჯერ კიდევ 60-დღიანი პერიოდის განმავლობაში უნდა განიხილონ.
აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა, რომელმაც შეთანხმებას საფრანგეთში, დიდი შვიდეულის სამიტის დროს მოაწერა ხელი, განაცხადა, რომ ეს „ეკონომიკურ კატასტროფას“ აიცილებს თავიდან. თუმცა, მან გააფრთხილა, რომ თუ საბოლოო შეთანხმება არ იქნება მიღწეული, აშშ ირანს „ჯოჯოხეთურად დაბომბავს“.
თეირანმა დაადასტურა, რომ დოკუმენტს ოთხშაბათს ირანის პრეზიდენტმა მასუდ ფეზეშქიანმაც მოაწერა ხელი.
ირანის პარლამენტის თავმჯდომარემ და მთავარმა მომლაპარაკებელმა მოჰამედ ბაგერ ღალიბაფმა სახელმწიფო მედიას განუცხადა, რომ აშშ-ს მიმართ უნდობლობა კვლავ არსებობს და ირანი „თითს ჩახმახზე უჭერდა“.
„თუ მტერი ლოგიკის ენას ვერ გაიგებს, ჩვენ ისევ ძალის ენით ვიმოქმედებთ“, – განუცხადა მან სახელმწიფო მაუწყებელ „ფარსს“.
აშშ-მ და ისრაელმა ირანის წინააღმდეგ ომი 28 თებერვალს დაიწყეს, რის შედეგადაც პირველივე დღეს მოკლეს უზენაესი ლიდერი აიათოლა ალი ხამენეი და მაღალი რანგის სამხედრო პირები.
თუმცა, მას შემდეგ კონფლიქტი გამწვავდა, რამაც ენერგიის ფასების ზრდა და ინფლაციური ზეწოლის განახლება გამოიწვია, რადგან ირანმა ფაქტობრივად დახურა ჰორმუზის სრუტე, რომელიც მნიშვნელოვანი სავაჭრო გზაა, რომლის მეშვეობითაც, როგორც წესი, მსოფლიოს ნავთობისა და თხევადი ბუნებრივი აირის (LNG) დაახლოებით 20% გადის.
ტრამპმა საფრანგეთში, ტბისპირა კურორტ ევიან-ლე-ბენში, სადაც დიდი შვიდეულის სამიტი გაიმართა, ჟურნალისტებს განუცხადა, რომ შეთანხმება „მსოფლიო დეპრესიას“ აიცილებდა თავიდან.
„მე არ მინდოდა ეკონომიკური კატასტროფის ნახვა“, – განუცხადა ტრამპმა ჟურნალისტებს. „თუ ეს გაგრძელდებოდა, ეს შეიძლებოდა მომხდარიყო“.
„მე მხოლოდ ის ვიცი, რომ ყოველ ჯერზე, როცა მშვიდობის შესაძლებლობაზე ვსაუბრობდით, საფონდო ბირჟა სწრაფად იზრდებოდა“, – დასძინა მან.
„ყოველთვის, როცა რაიმე ნეგატიურს ვამბობდით, მაგალითად, იცით რა, ვერ შევძლებთ შეთანხმებას, ეს ძალიან უარყოფითად აისახებოდა“.
ხუთშაბათს, აზიის ბირჟაზე ბრენტის ნავთობის ფასი დაახლოებით 1%-ით შემცირდა და ბარელზე 78.79 აშშ დოლარი (59.21 ფუნტი სტერლინგი) შეადგინა, თუმცა ის კონფლიქტის დაწყებამდე არსებულ ფასებთან შედარებით დაახლოებით 8 დოლარით მაღალი დარჩა.
ტრამპმა ვერსალის სასახლეში საფრანგეთის პრეზიდენტის, ემანუელ მაკრონის მიერ ორგანიზებულ სახელმწიფო ვახშამზე ხელი მოაწერა თავდაპირველი შეთანხმების, რომელსაც ურთიერთგაგების მემორანდუმი ეწოდება, ნაბეჭდ ასლს.
ტექსტში ნათქვამია, რომ აშშ და ირანი „ვალდებულნი არიან მოლაპარაკებები დაიწყონ და საბოლოო შეთანხმებას მაქსიმუმ 60 დღეში მიაღწიონ, რომლის გახანგრძლივებაც ორმხრივი თანხმობითაა შესაძლებელი“.
შეთანხმებაში ნათქვამია, რომ „ირანი კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ არ შეიძენდა ან არ განავითარებდა ბირთვულ იარაღს“, რაც ომის დაწყებიდან ტრამპის ნომერ პირველი პირობა იყო.
მემორანდუმში ასევე ნათქვამია, რომ ირანის გამდიდრებული ურანი განზავდება – ადგილზე, გაეროს ბირთვული ენერგიის სააგენტოს, IAEA-ს, ეგიდით.
თავდაპირველად, აშშ მოითხოვდა ბირთვული მასალის ქვეყნიდან სრულად გატანას.
რაც შეეხება ჰორმუზის სრუტეს, შეთანხმების თანახმად, კრიტიკულად მნიშვნელოვან წყალსატევში გემებისთვის 60 დღის განმავლობაში გადასახადი არ დაწესდება.
თუმცა, მემორანდუმი მომავალში ბრალდებების წაყენების შესაძლებლობას ტოვებს.
ირანის პარლამენტის თავმჯდომარემ, ღალიბაფმა, სახელმწიფო ტელევიზიით გავრცელებულ ინტერვიუში განაცხადა, რომ ჰორმუზის სრუტე „ომამდელ მდგომარეობას არ დაუბრუნდება“.
მან თქვა, რომ შეთანხმებით გათვალისწინებული 60-დღიანი პერიოდის ამოწურვის შემდეგ ქვეყანა საკვანძო გასასვლელის გადაკვეთისთვის გადასახადს დააკისრებდა გემებს.
მიუხედავად იმისა, რომ ტრამპმა ადრე პირობა დადო ირანის ბალისტიკური რაკეტების განადგურების შესახებ, მან დიდი შვიდეულის სამიტზე განაცხადა, რომ თეირანისთვის „დასაშვები“ იქნებოდა ასეთი იარაღის ქონა, „თუ სხვა ქვეყნებსაც ექნებათ ის“.
შეთანხმების პირველი პუნქტი მოიცავს „სამხედრო ოპერაციების დაუყოვნებლივ და სამუდამოდ შეწყვეტას ყველა ფრონტზე, მათ შორის ლიბანში“.
თუმცა, ისრაელმა განაცხადა, რომ არ გეგმავს ლიბანიდან ჯარების გაყვანას და ოთხშაბათს „ჰეზბოლაზე“ თავდასხმები დაიწყო.
ტრამპი სულ უფრო მეტად შეშფოთებულია, რომ ისრაელის სამხედრო ოპერაციებმა „ჰეზბოლას“ წინააღმდეგ შესაძლოა ირანთან შეთანხმება ჩაშალოს. მან ოთხშაბათს, დიდი შვიდეულის სამიტზე ისრაელის პრემიერ-მინისტრი ბენიამინ ნეთანიაჰუ გააფრთხილა.
აშშ-ის პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ ნეთანიაჰუ „კარგი ადამიანია“, თუმცა მან „ცოტა უფრო რბილი მიდგომა“ უნდა გამოავლინოს.
„არ არის აუცილებელი ყოველ ჯერზე შენობის დანგრევა, როცა მასში „ჰეზბოლას“ წარმომადგენელი შევა“, – თქვა ტრამპმა.
ვერსალში ვახშმის შემდეგ, ტრამპმა ვაშინგტონისკენ აიღო გეზი, სადაც ირანთან სამშვიდობო შეთანხმებამ ორივე მხარის კანონმდებლები, მათ შორის მისივე პოლიტიკური პარტიის წევრები, აღაშფოთა.
ლუიზიანას „რესპუბლიკელმა“ სენატორმა ბილ კასიდიმ, რომელმაც ცოტა ხნის წინ ტრამპის მიერ მხარდაჭერილ კონკურენტთან წააგო ხელახალი არჩევნები, განაცხადა: „ეს ათწლეულების განმავლობაში ყველაზე ცუდი საგარეო პოლიტიკის შეცდომაა“.
ტეხასის „რესპუბლიკელმა“ სენატორმა ტედ კრუზმა, რომელიც კონგრესში ირანის მოწინააღმდეგეა, კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენა ირანისთვის განკუთვნილი 300 მილიარდი დოლარის ფონდი.
„მილიარდობით დოლარის მიცემა თეოკრატიული შეშლილებისთვის, რომლებსაც ჩვენი მოკვლა სურთ, კარგი იდეა არ არის“, – განუცხადა კრუზმა ჟურნალისტებს. „ვფიქრობ, რომ პრეზიდენტი, სამწუხაროდ, ცუდ რჩევებს იღებს“.
ოთხშაბათს, აშშ-ის ოფიციალურმა პირებმა მედიასთან ბრიფინგი გამართეს, სადაც მემორანდუმის ტექსტი სიტყვასიტყვით წაიკითხეს და უარყვეს, რომ 300 მილიარდი დოლარის ფონდის ფარგლებში აშშ-ს მოეთხოვება ირანისთვის „ერთი ცენტის“ გადახდაც კი.
ჰიპოთეტური მაგალითის სახით, ერთ-ერთმა ოფიციალურმა პირმა განაცხადა, რომ თუ ირანი „მოიქცევა სწორად“, არაბთა გაერთიანებული საამიროების ხელისუფლებას შეუძლია ირანში ელექტროსადგური ააშენოს აშშ-ის თანხმობით.
„დიდი შვიდეულის“ სამიტზე ტრამპმა განაცხადა, რომ ინფორმაცია, რომ აშშ ირანს ფონდის ფარგლებში ფულს მისცემს, „ყალბი ამბავია“.
„ჩვენ მათ ფულს არ ვაძლევთ“, ამბობს ის. „ჩვენ მათ არაფერს ვაძლევთ“.
თუმცა, მან ასევე განაცხადა, რომ ომის დროს გაყინული ირანული აქტივები უნდა დაბრუნდეს.
„ეს ჩვენი ფული არ არის, ეს მათი ფულია და ჩვენ ის გავყინეთ“, – თქვა ტრამპმა. „ვფიქრობ, გარკვეულ მომენტში მისი დაბრუნება მოგვიწევს“.
მან ადრე გააკრიტიკა აშშ-ის ყოფილი პრეზიდენტი ბარაკ ობამა 2015 წელს ირანთან დადებული ბირთვული შეთანხმების ფარგლებში ირანის გაყინული 1.7 მილიარდი დოლარის აქტივების პროცენტიანად განბლოკვის გამო. ტრამპმა ობამას ეპოქის შეთანხმება თეთრ სახლში პრეზიდენტობის პირველი ვადის დროს გააუქმა.
ამასობაში, „დემოკრატებმა“ ტრამპის ხელმოწერილი შეთანხმების შეფასებისას სკეპტიკური განწყობები დააფიქსირეს.
ნიუ ჰემფშირის სენატორმა ჯინ შაჰინმა BBC-ს განუცხადა, რომ ეს „ძალიან ცუდი შეთანხმება“ იყო, რამაც „ვერ მიაღწია ვერცერთ მიზანს, რომელიც პრეზიდენტმა ტრამპმა ომის დასაწყისში დაისახა“, – თქვა მან.